Кәмелетке толмағандар: Қазақстанда ЖК ашу мүмкіндігі
Кәсіпкерлікке ұмтылыс пен өз ісін ашу тілегі тек ересектерге ғана тән емес. Қазақстан заңнамасы бойынша кәмелетке толмаған адамның жеке кәсіпкерлік (ЖК) ашуына рұқсат етіле ме? Төменде айтып өтеміз.
Кәмелетке толмағандардың ЖК ашуын реттейтін нормативтік база
Қазақстанда кәмелетке толмағандардың ЖК ашуы бірнеше құжатпен реттеледі:
- ҚР Кәсіпкерлік кодексі;
- ҚР Азаматтық кодексі;
- ҚР Салық кодексі.
Жеке кәсіпкерлік дегеніміз не?
ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 30-бабына сәйкес, жеке кәсіпкерлік – бұл ҚР азаматтарының және қандастардың дербес, бастамашылық қызметі болып табылады. Мұндай қызмет таза табыс алуға бағытталған, жеке тұлғалардың өз мүлкіне негізделген және жеке тұлғалардың атынан, олардың тәуекелі мен мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады.
ЖК ашу үшін қажетті құжаттар
ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 36-бабына сәйкес, ЖК ретінде мемлекеттік тіркеу үшін жеке тұлға салық органына тікелей немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы (ХҚКО немесе Egov.kz порталы) мына құжаттарды тапсырады:
- салықтық өтініш;
- ЖК орналасқан жерін растайтын құжат.
Егер өтініш беруші кәмелетке толмаған болса, жоғарыда аталған құжаттарға заңды өкілдердің келісімі қоса беріледі.
Кәмелетке толмағанның әрекетке қабілеттілігі
Кәмелетке толмағанның әрекетке қабілеттілігі ҚР Азаматтық кодексінің 17-бабымен реттеледі. Әрекетке қабілеттілік толық көлемде кәмелеттік жасқа, яғни 18 жасқа толғанда пайда болады. 14 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандардың әрекетке қабілеттілігі шектелген.
14-тен 18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандар мәмілелерді заңды өкілдерінің келісімімен жасауға құқылы.
Эмансипация
Кәмелетке толмағанды толық әрекетке қабілетті деп тану (эмансипация) ҚР АК 22-1-бабымен реттеледі. Эмансипацияның мақсаты – кәмелетке толмағанның әр мәміле жасаған сайын заңды өкілдердің келісімін алу қажеттілігінен босату.
16 жасқа толған кәмелетке толмаған мынадай жағдайда толық әрекетке қабілетті деп танылады:
- егер ол еңбек шарты бойынша жұмыс істеп жүрсе;
- заңды өкілдерінің келісімімен кәсіпкерлік қызметпен айналысса.
Эмансипация рәсімі
Эмансипация рәсімі қамқоршылық және қорғаншылық органының шешімімен немесе сот шешімімен жүзеге асырылады. Эмансипацияланған кәмелетке толмаған азаматтық құқықтарға ие болады.
Толық әрекетке қабілеттілікті алу жолдары
Толық әрекетке қабілеттілікті алу үшін кәмелетке толмаған заңды өкілдерінің келісімін алу, еңбек шарты бойынша жұмысқа орналасу, қамқоршылық органына жүгіну немесе сотқа өтініш беру арқылы әрекет ете алады.
Некеге тұрған кезде кәмелетке толмаған өз атына ЖК тіркеу құқығын алады, өйткені толық әрекетке қабілеттілікке ие болады.
Қорытынды
Кәмелетке толмағандар Қазақстанда ЖК ашуға рұқсат етілген, бірақ заңды өкілдердің келісімі немесе толық әрекетке қабілеттілік қажет. Эмансипация рәсімі арқылы кәмелетке толмағандар өз атына ЖК аша алады.
