Жеке тұлғаның қойманы жалға беруі: заңды талаптар мен кәсіпкерлік қатынастардың ықпалы
Жеке тұлғалардың меншігінде тұрғын емес үй-жайлар болған жағдайда, оларды жалға беру тиімді шешім болуы мүмкін. Мысалы, қоймаларды жалға беру, әсіресе, сауда саласында жұмыс істейтін ЖШС мен ЖК үшін өзекті. Осы орайда, жеке тұлға қойманы ЖШС-ға жалға беріп, ЖК ретінде тіркелмей-ақ әрекет ете ала ма? Бұл жағдайда салықтар қалай төленеді? Мүлік салығын меншік иесі ме, әлде жалға алушы ма төлеуі тиіс? Түсініп көрейік.
Қазақстан Республикасының Салық кодексіне (СК) сәйкес, егер объект кәсіпкерлік қызметте пайдаланылса, жеке тұлға мүлік салығын есептеп, төлеуге міндетті. ҚР СК 530-бабына сәйкес, жеке тұлға мүлік салығын есептеп, салықтық есептілікті шағын бизнес субъектілеріне арналған арнайы режимдердегі ЖК үшін белгіленген тәртіппен ұсынуға міндетті.
Салық кодексінің 528-бабында көрсетілген мүлік салығының объектілеріне мыналар жатады:
- тұрғын үйлер, ғимараттар;
- саяжай құрылыстары;
- гараждар, автотұрақ орындары;
- өзге де құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар, жеке тұлғалардың меншігіндегі;
- жеке тұлғалардың меншігіндегі жер телімдері.
Жеке тұлға қойма ғимаратын жалға беруден табыс алса, ол салық органына 700.00 нысанын (Көлік құралдарына салынатын салық, жер салығы және мүлік салығы бойынша декларация) тапсыруға міндетті. Бұл нысан негізінен заңды тұлғалар мен ЖК үшін көзделген, бірақ ЖК болып табылмайтын жеке тұлғалар да осы форма арқылы есеп береді.
Салық кодексінің 525-бабы 3-тармағына сәйкес, мүлік салығы бойынша 700.00 нысаны объект орналасқан жердегі салық органына есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей ұсынылады.
Жеке тұлға ЖК ретінде тіркелмей-ақ, жалға алушымен қойма үй-жайын жалға беру туралы Азаматтық-құқықтық шарт (АҚШ) жасай алады. Бұл жағдайда жалға алушы – ЖШС немесе ЖК – салық агенті ретінде әрекет етеді, яғни салықтар мен әлеуметтік төлемдерді есептеп, ұстап қалып, салық органына және қорларға аударады.
Егер жеке тұлға ЖК ретінде тіркелсе, онда барлық есеп-қисапты өзі жүргізуге тиіс болады.
Енді жеке тұлға ЖК ашпай, жалға алушымен (ЖШС) АҚШ жасасса, қойманы жалға беруден түскен табыстан қандай төлемдер ұсталуы тиіс:
Жеке табыс салығы (ЖТС)
Салық кодексінің 353-бабы 2-тармағына сәйкес, ЖК болып табылмайтын жеке тұлғаның мүліктік табысынан салық салынатын табыстың мөлшері мынадай тәртіппен айқындалады:
- төлем көзінде салық салынуға жататын табыс сомасы;
- минус табыс түзету сомасы;
- минус міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ), ӘМСҚ жарналары және стандартты шегерімдер.
ЖТС мөлшері салық кодексінің 320-бабында белгіленген мөлшерлемені (10%) қолдану арқылы есептеледі.
Міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ)
Жалға беру шарты бойынша табыстан МЗЖ мен әлеуметтік аударымдар төленбейді. Еңбек министрлігінің 27.03.2019 ж. №540763 сұрағына берген жауабына сәйкес, жеке тұлғамен жасалған мүлікті жалға беру шарты бойынша табыстан МЗЖ мен әлеуметтік аударымдар төленбейді.
Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры (ӘМСҚ) жарналары
Салық агентімен АҚШ жасасқан жеке тұлғалар ӘМСҚ жарналарының төлеушілері болып табылады. АҚШ бойынша табыс алатын жеке тұлғалар үшін ӘМСҚ жарналарын есептеу және аудару – салық агентінің міндеті. 2024 жылы ӘМСҚ жарналарының мөлшерлемесі – табыс сомасының 2%.
Осылайша, егер жеке тұлға қойманы ЖШС немесе ЖК-ға (салық агентіне) жалға берсе, ол ЖК ретінде тіркелмей-ақ әрекет ете алады. Негіздеме – ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 35-бабы 3-тармағы 1-тармақшасы. Бірақ бұл жағдайда жалға алушымен АҚШ жасасу қажет, ал жалға алушы – салық агенті мынадай ұстауларды жасайды:
- ЖТС 10% (салық кодексінің 353-бабына сәйкес, ӘМСҚ жарналары түрінде шегерім қолдануға болады);
- ӘМСҚ жарналары – 2%.
Жалға алу шарты бойынша табыстан МЗЖ және әлеуметтік аударымдар ұсталмайды. Қойма үй-жайына мүлік салығын меншік иесі – жеке тұлға төлейді (жылына бір рет) және 700.00 нысаны бойынша есеп береді.
