Сынақ мерзімі: өтемақы мәселелері Алматыда
Сынақ мерзімі кезінде жұмыстан босату жағдайлары жиі кездеседі. Мұндай жағдайда қызметкерге пайдаланылмаған еңбек демалысына өтемақы төлеу қажет пе? Бұл сұраққа жауап беру үшін Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне (ҚР ЕК) жүгінейік.
ҚР ЕК-нің 34, 36-баптарына сәйкес, жұмысқа қабылдау жұмыс берушінің еңбек шарты негізінде рәсімделеді. Еңбек шартында сынақ мерзімі туралы тармақ болуы мүмкін, ол қызметкердің біліктілігін тексеру мақсатында белгіленеді. Сынақ мерзімі еңбек шартында көрсетілген жұмыс басталу күнінен бастап есептеледі және 3 айдан аспайды (жекелеген басшылық лауазымдар үшін – 6 ай).
Сынақ мерзімі ішінде қызметкердің жұмысы қанағаттанарлықсыз деп танылса, ҚР ЕК-нің 37-бабына сәйкес, жұмыс беруші еңбек шартын бұзуға құқылы. Бұл ретте қызметкерге еңбек шартын бұзу себептері көрсетілген хабарлама беріледі. Хабарламаны уақтылы беру маңызды, өйткені егер сынақ мерзімі өтіп кетсе, қызметкер сынақ мерзімінен өткен болып есептеледі, және оны негізсіз жұмыстан босату мүмкін болмайды.
Сынақ мерзімі ішінде пайдаланылмаған демалыс күндеріне келсек, қызметкердің демалысқа құқығы бар. ҚР ЕК-нің 88-бабына сәйкес, толық жұмыс жылы үшін демалыс ұзақтығы кемінде 24 күнтізбелік күнді құрайды. Егер бір жыл толық жұмыс істелмесе, демалыс пропорционалды қайта есептеледі.
ҚР ЕК-нің 96-бабы 2-тармағына сәйкес, жұмыстан босату кезінде (сынақ мерзімінде немесе оны өткеннен кейін) жыл сайынғы ақылы еңбек демалысын толық немесе ішінара пайдаланбаған қызметкерге пайдаланылмаған күндері үшін өтемақы төлемі жүргізіледі. Өтемақы төлемі қызметкердің орташа жалақысы негізінде есептеледі.
ҚР ЕК-нің 113-бабы 4-тармағына сәйкес, өтемақы жұмыстан босату күнінен кейін 3 жұмыс күнінен кешіктірілмей төленуі тиіс. Еңбек шартын тоқтату күні – соңғы жұмыс күні.
Өтемақы сомасын есептеу үшін пайдаланылмаған демалыс күндері жұмыстан босату күнінен кейінгі бес күндік немесе алты күндік жұмыс аптасының күнтізбесі бойынша саналады. Жұмыс режимін ескере отырып, сол кезеңдегі жұмыс күндері таңдалады.
ҚР ЕК-нің 114-бабына сәйкес, орташа жалақы нақты жұмыс істелген уақыт үшін, белгіленген үстемеақылар мен қосымша төлемдерді, сыйақыларды және тұрақты сипаттағы басқа да ынталандыру төлемдерін ескере отырып есептеледі. Есептік кезең толық жұмыс істелмегендіктен, орташа күндік (сағаттық) жалақы есептелген жалақы сомасын нақты жұмыс істелген кезеңдегі жұмыс күндерінің (сағаттарының) санына бөлу арқылы анықталады.
Осылайша, сынақ мерзімі ішінде жұмыстан босатылған қызметкер пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақы алуға құқылы, тіпті бұл кезеңде оған 1-2 күн ғана есептелсе де.
