Международные аспекты финансирования ТОО: как оформить заемный договор или финансовую помощь для пополнения оборотных средств

Айналым қаражатының жетіспеушілігі жағдайында жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ТОО) банк несиесін алуға немесе құрылтайшыдан қаржылай көмек сұрауға құқылы. Құрылтайшы ТОО-ның шотына ақшаны қайтарылатын қарыз немесе қайтарылмайтын қаржылай көмек түрінде енгізе алады. Екі жағдайда да айналым қаражатын толықтыру үшін қандай құжаттар қажет және салықтық міндеттемелер қандай болады?

Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (АК) сәйкес, қарыз шарты бойынша бір тарап (қарыз беруші) екінші тарапқа (қарыз алушыға) ақша немесе тектік белгілерімен анықталған заттарды береді, ал қарыз алушы сол ақша сомасын немесе дәл сондай тектегі және сападағы заттарды уақытылы қайтаруға міндеттенеді. Заңнамада заңды тұлғаның өз құрылтайшыларынан қарыз алуына тыйым салынбаған.

Қарыз шартына сәйкес, ақша қаражатын пайдаланғаны үшін тараптар қарыз алушы төлейтін сыйақыны белгілеуі мүмкін. Алайда, құрылтайшыға қарыз үшін сыйақы төлеу кезінде ТОО-да салық агенті ретінде төлем көзінен жеке табыс салығын (ЖТС) ұстау міндеті туындайды. Сондықтан тәжірибеде мұндай шарттар көбіне пайызсыз рәсімделеді.

МСФО (IAS) 39 «Қаржы құралдары: мойындау және бағалау» стандартына сәйкес, компания пайызсыз қарыз бойынша міндеттемені болашақ ақша ағындарының ағымдағы құнымен тануы керек. Бұл мөлшерлемелер:

• тиімді мөлшерлеме;
• екінші деңгейлі банктердің несиелері бойынша нарықтық пайыздық мөлшерлеме;
• ҚР Ұлттық Банкінің қайта қаржыландыру мөлшерлемесі.

Бухгалтерлік есепте қайтарылатын міндеттеменің нақты сомасы мен баланстық құны арасындағы айырмашылық түрінде кіріс пайда болуы мүмкін. Алайда, салық кодексінің 225-бабы 2-тармағы 11) тармақшасына сәйкес, бұл кіріс жиынтық жылдық табысқа кіретін кіріс ретінде танылмайды, яғни салық салынбайды.

Пайызсыз қарыз келесі бухгалтерлік жазбалармен рәсімделеді:

• қарыз шарты негізінде ТОО-ның айналым капиталы толықтырылды — Дт 1010,1030 Кт 3397;
• құрылтайшы алдындағы берешек өтелді — Дт 3397 Кт 1010,1030.

Осылайша, құрылтайшыдан пайызсыз қарыз шарты негізінде ақша алу ТОО-да және құрылтайшыда салықтық міндеттемелер туындатпайды. Қарыз сомасы шартта көзделген мерзімде құрылтайшыға қайтарылуы тиіс.

Айналым қаражатын толықтырудың екінші тәсілі — қаржылай көмек көрсету. Құрылтайшылар ТОО-ның айналым капиталын өтеусіз толықтыра алады, бұл да ҚР азаматтық заңнамасында тыйым салынбаған. Бірақ бұл жағдайда компанияда өтеусіз алынған мүліктен кіріс пайда болады, ол салық кодексінің 238-бабына және 226-бабы 1-тармағы 15) тармақшасына сәйкес тиісті салық кезеңінің жиынтық жылдық табысына қосылады.

Бухгалтерлік есепте ТОО-ның айналым қаражатын толықтыру және кірісті тану келесі жазбамен рәсімделеді: Дт 1010,1030 Кт 6220.

Демек, құрылтайшыдан қаржылай көмек алған жағдайда компанияда өтеусіз алынған мүлік кірісін салық органына қосу бойынша салықтық міндеттемелер туындайды.

Айналым қаражатын толықтырудың үшінші тәсілі — ТОО-ның жарғылық капиталын ұлғайту. Бұл нұсқа салықтық міндеттемелер туындатпайды, өйткені салық кодексінің 225-бабы 2-тармағы 1) тармақшасына сәйкес жарғылық капиталға жарна ретінде алынған мүлік кіріс болып саналмайды және салық салынбайды. Сондай-ақ, салық кодексінің 372-бабы 5-тармағы 1) тармақшасына сәйкес, жарғылық капиталға жарна ретінде мүлікті беру тауар өткізу айналымы болып табылмайды және ҚҚС салынбайды. Бірақ бұл жағдайда ТОО-ны қайта тіркеу рәсімін жүргізу қажет, бұл айтарлықтай күрделі.

Осылайша, құрылтайшы ТОО-ның айналым қаражатын толықтырудың нұсқасын өзі таңдай алады. Алайда, қарыз шарты ақша қаражатын қайтаруды көздейтінін ескеру керек. Егер құрылтайшы ТОО-ның ақшаны болашақта қайтаратынына сенбесе, онда қарыз шартын жасаспай, өтеусіз негізде қайтарылмайтын қаржылай көмек көрсету керек.